To trzeba wiedzieć o cytologii

laboratory-2815641_1920-copy

Czy tzw. „dwójka” w cytologii to powód do niepokoju? Jak często wykonywać cytologię? Czy trzeba się na nią specjalnie przygotować? Sprawdź, co na ten temat mówi specjalistka, prof. Ewa Barcz, kierownik Kliniki Oddziału Ginekologiczno-Położniczego w Międzyleskim Szpitalu Specjalistycznym w Warszawie.

Zacznijmy od tego, że popularna kiedyś ocena wyniku badania cytologicznego w klasyfikacji Papanicolaou, według której otrzymywało się „dwójkę”, „trójkę” lub „czwórkę” (drugą, trzecią lub czwartą grupę), to dziś już historia medycyny. Obecnie obowiązuje opis wyniku cytologicznego według systemu Bethesdy.

– Wynik badania cytolog przedstawia teraz w formie opisowej – pisze o tym, jak wyglądają komórki nabłonkowe, czy mają one cechy patologiczne, jeśli tak, to jakiego typu, opisuje czynniki infekcyjne, czy w rozmazie pojawiają się bakterie lub grzyby, opisuje elementy i cechy regeneracji, zmiany popromienne – czyli  krótko mówiąc opisuje wszystko to, co tam zauważa – mówi ginekolog prof. Ewa Barcz, kierownik Oddziału Ginekologiczno-Położniczego w Międzyleskim Szpitalu Specjalistycznym w Warszawie.

Starego nazewnictwa używa się więc już raczej tylko z przyzwyczajenia. W praktyce wciąż się je spotyka, ale raczej jako dopisek.

– Dostajemy opisy według skali systemu Bethesdy i na końcu jest sformułowanie, np.: „co odpowiada grupie 2 według Papanicolaou”. W środowisku specjalistów nie trzeba tego tłumaczyć. Czasem też pacjentki przyzwyczajone do takiego nazewnictwa dopytują, używając starej nomenklatury: „Pani doktor, czy to znaczy że mam dwójkę?”, ale oficjalnie już się nie stosuje tego nazewnictwa – mówi specjalistka.

Infografika PAP_cytologia/Serwis Zdrowie/A. Zajkowska

Czy tzw. „dwójka” – bez względu na to jak ją będziemy nazywać – jest powodem do niepokoju? Specjalistka odpowiada, że z punktu widzenia badań przesiewowych w kierunku wykrycia nowotworu, „dwójka” to cytologia prawidłowa – w systemie Bethesdy oznacza, że nie stwierdzono nieprawidłowości nabłonkowych, czyli raka ani dysplazji czyli stanu przednowotworowego.

– To z punktu widzenia profilaktyki onkologicznej prawidłowy wynik. Co więcej, niekoniecznie wymaga korygowania. Mogą to być prawidłowe komórki nabłonkowe o odczynie zapalnym, co nie zawsze wymaga leczenia. Odczyn zapalny w rozumieniu cytologicznym to bowiem nie zawsze czynna infekcja. Naturalnie, jeżeli pacjentka ma objawy lub cechy infekcji, konieczne będzie leczenie, ale jeżeli nie ma innych wykładników infekcji, taki wynik jest fizjologiczny – wyjaśnia prof. Ewa Barcz.

Co to jest cytologia?

Badanie cytologiczne to skuteczne, bezbolesne i bezpieczne badanie komórek z szyjki macicy, polegające na założeniu wziernika do pochwy, pobraniu komórek specjalną szczoteczką z tarczy i kanału szyjki macicy, a następnie nałożeniu rozmazu na szkiełko cytologiczne. Pobrany materiał przekazywany jest do oceny mikroskopowej. Cytolog ocenia prawidłowość komórek nabłonkowych. Cytologia pozwala wykryć nieprawidłowości sugerujące stan przednowotworowy lub nowotworowy szyjki macicy, w czasie, kiedy nie ma żadnych objawów. Daje możliwość oceny, czy kobieta znajduje się w grupie ryzyka zachorowania na raka szyjki macicy. Nieprawidłowy wynik nie jest jednoznaczny z diagnozą raka!

Grupa trzecia w starej typologii, czyli „trójka”, która kiedyś była równoznaczna z podejrzeniem dysplazji, czyli podejrzeniem stanu przednowotworowego lub raka, dzisiaj jest opisywana jako nieprawidłowości w komórkach nabłonkowych odpowiadające dysplazji małego, średniego lub dużego stopnia.

– Dysplazja to rozpoznanie patomorfologiczne określające zmiany w komórkach  nabłonkowych, które mogą dotyczyć różnych warstw nabłonka. Nie są to jeszcze komórki rakowe, jednak nieleczone mogą przejść transformację nowotworową – mówi ginekolog.

Kiedy trzeba wykonać kolposkopię?

W przypadku podejrzenia patologii komórek nabłonkowych wykonuje się kolposkopię.

– Jest to badanie szyjki macicy w powiększeniu – kolposkop to rodzaj mikroskopu z powiększeniami do ponad 20x, który wskazuje dokładnie miejsca zmienione chorobowo, a tym samym pozwala pobrać np. wycinki do badania histopatologicznego czyli badania, które ostatecznie rozstrzyga rozpoznanie: dysplazaja, jej brak, lub już rak – wyjaśnia specjalistka.

Jeśli mamy do czynienia z nieprawidłowym wynikiem cytologii, kolposkopii lub nieprawidłowym wynikiem badania histopatologicznego warto wykonać dodatkowo testy na HPV.

– W przypadku HPV istnieją wirusy wysokoonkogenne – niosące ryzyko powstania dysplazji dużego stopnia bądź przemiany nowotworowej oraz niskoonkogenne, przy których transformacja nowotworowa jest bardzo mało prawdopodobna. Postępowanie ustala się w zależności od wyniku: można proponować postępowanie wyczekujące – np. obserwację lub skłaniać się ku bardziej inwazyjnym działaniom np. konizacji szyjki macicy, czyli wycięciu stożka tkanki z części pochwowej szyjki macicy, co pozwala wyeliminować zmiany przedrakowe – mówi prof. Ewa Barcz.

Jak często wykonywać cytologię?

Cytologię powinno wykonywać  się od momentu podjęcia współżycia, ale nie później niż w 21 roku życia. Początkowo powinna być wykonywana co roku, a w przypadku dwóch kolejnych prawidłowych wyników – raz na 3 lata.

Jak się przygotować do badania cytologicznego?

  • Na badanie nie należy zgłaszać się w czasie krwawienia miesiączkowego,
  • Na pobranie cytologii najlepiej zgłosić się nie wcześniej niż 4 dni po ostatnim dniu miesiączki i nie później niż 4 dni przed rozpoczęciem miesiączki,
  • Co najmniej 4 dni przed pobraniem wymazu cytologicznego nie należy stosować żadnych leków dopochwowych,
  • Od ostatniego badania ginekologicznego/USG przezpochwowego powinien upłynąć co najmniej 1 dzień.

Monika Wysocka (zdrowie.pap.pl)

Fot. www.pixabay.com

Jakie badania robią Polacy?

laboratory-2815641_1920-copy

Zniechęca nas oczekiwanie na termin wizyty, brak skierowania, boimy się albo mamy nadzieję, że objawy same ustąpią – takie przyczyny podali ankietowani Polacy, tłumacząc dlaczego nie zgłosili się na badania diagnostyczne. To wyniki z raportu Głównego Urzędu Statystycznego dotyczącego ochrony zdrowia.

 

GUS opublikował raport ”Zdrowie i ochrona zdrowia w 2016 r.”. Znajdują się w nim m.in.: wyniki badania „Ochrona zdrowia w gospodarstwach domowych w 2016 r.”, w którym zapytano Polaków z jakich badań laboratoryjnych korzystali w przychodniach w ciągu 2016 r.

Z raportu wynika, że 46 proc. ankietowanych w ciągu 2016 r. miało wykonane przynajmniej jedno badanie laboratoryjne. Najczęściej wskazywanym była morfologia (42 proc.), a następnie badanie ogólne moczu (ok. 36 proc.).

Morfologia to najprostsze badanie diagnostyczne. Zalecane jest, by je robić raz w roku. Na jego podstawie lekarz może ocenić, czy nie należy włączyć bardziej rozszerzonej diagnostyki w celu wykluczenia np. białaczki, chłoniaka, czy innych poważnych schorzeń, także nienowotworowych. W wielu nowotworach stwierdza się anemię, spadek lub wzrost liczby krwinek białych.

Cytologię miało 18,2 proc. ankietowanych kobiet, a badanie PSA (badanie krwi pozwalające zmierzyć stężenie antygenu specyficznego dla prostaty, co ułatwia wykrycie raka tego gruczołu) – 5,6 proc. mężczyzn.

– Cytologia jest zalecana u pań w wieku od 25-59 lat – mówi Marta Mańczuk, kierownik Pracowni Prewencji Pierwotnej Nowotworów w Zakładzie Epidemiologii Centrum Onkologii. – Co trzy lata powinny ją zrobić panie, u których poprzedni wynik był prawidłowy. Jeśli był nieprawidłowy, badanie trzeba powtarzać częściej.

Wykonanie mammografii zadeklarowało 7,3 proc. kobiet. To badanie – profilaktycznie – zalecane jest co dwa lata u pań w wieku od 50 do 69 lat.

USG – najczęściej wykonywane badanie obrazowe

GUS zbadał także jak często Polacy robią badania obrazowe takie jak: tomografia komputerowa (CT), pozytronowa tomografia emisyjna (PET), rezonans magnetyczny (MRI), elektrokardiogram (EKG), badanie Holtera, echokardiogram (echo serca), USG, RTG, spirometria, urografia, mammografia, biopsja, gastroskopia i kolonoskopia.

Wykonanie w 2016 r. przynajmniej jednego z tych badań zadeklarowało 31 proc. osób badanych. Częściej kobiety niż mężczyźni (37 proc. wobec ok. 25 proc.) oraz mieszkańcy miast niż wsi (35,5 proc. wobec 25 proc.).

Najczęściej respondenci deklarowali, że w 2016 r. w opiece ambulatoryjnej mieli przeprowadzone badania: USG (13,5 proc.), EKG (13 proc. i RTG (10 proc.). Z USG zdecydowanie częściej korzystały kobiety (18,5 proc.) niż mężczyźni (8 proc.). EKG wykonało 14 proc. kobiet i 12 proc. mężczyzn, natomiast RTG – 10 proc. kobiet i prawie tyle samo mężczyzn.

Jakie badania robili Polacy w 2016 r.?

Rzadziej przeprowadzanymi badaniami były: echokardiogram (4,8 proc.), tomografia komputerowa (3,8 proc.), rezonans magnetyczny (2,3 proc.), spirometria (2,2 proc.), badanie Holtera (2 proc.), gastroskopia (1,4 proc.), kolonoskopia (1,1 proc.) i biopsja (1 proc.). Badanie PET, wykorzystujące pierwiastki promieniotwórcze emitujące pozytony i mające zastosowanie głównie w onkologii, kardiologii i neurologii, wykonane było u 0,1 proc. respondentów.

Raport GUS podaje, że osoby, które oceniały swój stan zdrowia jako bardzo dobry, trzykrotnie rzadziej korzystały z badań laboratoryjnych (23 proc.) niż oceniający je jako zły (ok. 74 proc.) czy bardzo zły (ok. 68 proc.).

Za jakie badania płacą Polacy z własnej kieszeni?

Biorąc po uwagę ostatnio wykonane w 2016 r. badanie laboratoryjne, większość była sfinansowana ze środków Narodowego Funduszu Zdrowia lub programów profilaktycznych. 82 proc. badań poziomu PSA było sfinansowane przez NFZ.

Za ok. 7 proc. morfologii i badań moczu pacjenci zapłacili sami. W przypadku cytologii – 25 proc. pacjentek zapłaciło za nią z prywatnych pieniędzy. Według danych NFZ cytologię w ramach programu profilaktycznego raka szyjki macicy wykonało niecałe 19 proc. kobiet w tzw. wieku skryningowym, czyli 25-59 lat.

– Wiele kobiet korzysta z opieki w prywatnych gabinetach ginekologicznych –mówi Mańczuk. – W takich gabinetach lekarz najczęściej pobiera cytologię raz w roku i koszt badania jest już zawarty w koszcie wizyty. Pacjentka ta nie trafia wtedy do systemu NFZ, który gromadzi informacje o cytologiach wykonanych w ramach programu profilaktycznego .

Nieco inaczej sytuacja wygląda w przypadku mammografii, z której w ramach programu wczesnego wykrywania raka piersi korzysta niemal 40 proc. kobiet w wieku 50-69 lat. – Badanie to jest dużo droższe od cytologii, a ponadto wymaga specjalistycznego sprzętu i tu kobiety chętniej korzystają z badania finansowego przez NFZ – podkreśla Mańczuk. – Niestety ten odsetek jest również daleki od zadowalającego, aby można było mówić o skutecznej profilaktyce. W krajach skandynawskich, które często stawiane są za wzór jeśli chodzi o prewencję nowotworów, z badań profilaktycznych korzysta ponad 90 proc. uprawnionych do tego kobiet.

Zapłaciliśmy sami za wiele badań genetycznych

Z budżetów domowych zostało sfinansowanych nawet 40 proc. badań genetycznych.

– NFZ przeznacza na jednego pacjenta ok. 1 tys. zł na wszystkie badania i poradę u genetyka na cały rok – tłumaczy dr Katarzyna Wertheim-Tysarowska, kierownik Pracowni Badań Chorób Dziedzicznych Zakładu Genetyki Medycznej Instytutu Matki i Dziecka. – Jednak lekarze, by postawić diagnozę, coraz częściej potrzebują bardziej skomplikowanych i przez to droższych badań, których koszt przekracza ten limit i wtedy pacjent wykonuje je prywatnie.

Dr Wertheim-Tysarowska dodaje, że często rodzice wolą zapłacić za badania genetyczne niż czekać kilka miesięcy do roku na to, by dostać się do poradni genetycznej w ramach NFZ.

Najczęściej – ponad 20 proc. – pacjenci prywatnie płacili za badanie USG. Płacimy z własnej kieszeni także za badania rezonansu magnetycznego (ok. 19 proc.), biopsji czy za echo serca (po ponad 14 proc.). W ramach medycyny pracy realizowane były tylko niektóre badania. W największym stopniu finansowanie badań z tego źródła dotyczyło spirometrii i badań RTG (po prawie 9 proc.) lub EKG (ponad 5 proc.).

Częściej w miastach nie robili badań

Z badań diagnostycznych nie skorzystało w 2016 r., mimo istnienia takiej potrzeby, 2,1 proc. osób (1,9 proc. mężczyzn i 2,3 proc. kobiet). Częściej nie realizowały tego typu badań osoby starsze – w grupie wieku 60-69 lat (odsetek ten stanowił 3,4 proc). Z wykonania koniecznych badań diagnostycznych rezygnowało więcej mieszkańców miast (2,6 proc.) niż wsi (1,4 proc.).

Dlaczego nie robimy badań?

Do trzech najczęściej podawanych przyczyn niekorzystania z badań wśród mężczyźni należały:

  • długi czas oczekiwania na termin wizyty (ponad 25 proc.),
  • strach (ponad 21 proc.)
  • brak skierowania (ponad 14 proc.)

Kobiety nie robiły badań:

  • bo nie miały skierowania (prawie 23 proc.)
  • ze względu na długi czas oczekiwania na termin wizyty (ponad 21 proc.)
  • z powodu braku pieniędzy (ponad 16 proc.).

Przyczyny niekorzystania z badań diagnostycznych różniły się również ze względu na miejsce zamieszkania. Mieszkańcy miast wśród trzech, najważniejszych powodów wymienili: długi czas oczekiwania na termin wizyty (ok. 24 proc.), brak skierowania (ok. 23 proc.) i strach przed badaniem (ok. 17 proc.). Natomiast mieszkańcy wsi wskazali: brak pieniędzy (ok. 29 proc.), długi czas oczekiwania na termin wizyty (prawie 22 proc.) i oczekiwanie na ustąpienie objawów (ponad 16 proc.).

Odsetek osób, które miały wykonane badanie laboratoryjne, rósł też wraz ze wzrostem poziomu miesięcznego dochodu na jedną osobę w gospodarstwie domowym– od prawie 29 proc. w grupie badanych z dochodem do 800 zł do prawie 56 proc. wśród osób z dochodem powyżej 1600 zł.

Agnieszka Pochrzęst-Motyczyńska (zdrowie.pap.pl)

Źródło grafiki: www.pixabay.com